Vụ nữ sinh bị đánh hội đồng ở Phú Thọ: Không chỉ bạo lực mà còn thờ ơ, vô cảm
Mới đây, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Phú Thọ vừa ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can đối với Nguyễn Thị Lan Phương (SN 2010) và Lê Dương Bảo Ngọc (SN 2010) để điều tra về hành vi “gây rối trật tự công cộng” theo khoản 1 điều 318 bộ luật Hình sự.
Hai bị can liên quan vụ nữ sinh bị đánh hội đồng xảy ra tại Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1 (phường Xuân Hòa, tỉnh Phú Thọ), gây bức xúc dư luận những ngày qua.
Cụ thể, vào chiều 19/5, tại khu vực nhà vệ sinh của trường, do mâu thuẫn cá nhân, nhóm gồm Nguyễn Thị Lan Phương, Nguyễn Khánh L., Lê Dương Bảo Ngọc và Nguyễn Thanh H. đã có hành vi túm tóc, đánh, tát liên tiếp vào em V.N.K. Vụ việc khiến nữ sinh V.N.K bị thương tích và phải điều trị tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội). Toàn bộ diễn biến vụ việc còn bị các đối tượng dùng điện thoại cá nhân quay lại rồi phát tán lên mạng xã hội.
Vụ việc tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng bạo lực học đường diễn biến phức tạp, có xu hướng bị cổ súy, lan truyền trên không gian mạng.
Trao đổi với PV Báo Dân Việt, thầy Nguyễn Hữu Quyết, Bí thư Đoàn Trường TH, THCS và THPT Khương Hạ, phường Khương Đình, Hà Nội bày tỏ vô cùng đau lòng và trăn trở trước tình trạng bạo lực học đường.
“Đây không chỉ là một vụ việc đơn lẻ mà còn là hồi chuông cảnh báo về những biểu hiện lệch chuẩn trong hành vi, cảm xúc và cách ứng xử của một bộ phận học sinh hiện nay. Điều đáng lo hơn là bạo lực học đường đang có xu hướng xuất hiện dưới nhiều hình thức, để lại hậu quả nặng nề cả về thể chất lẫn tinh thần cho các em.
Theo tôi, bên cạnh việc dạy kiến thức, gia đình và nhà trường cần đặc biệt quan tâm tới giáo dục nhân cách, lòng yêu thương, sự tôn trọng và kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho học sinh”, thầy Quyết cho hay.
Bên cạnh đó, theo thầy Quyết, điều khiến xã hội trăn trở không chỉ là hành vi bạo lực mà còn là sự thờ ơ, vô cảm của những người đứng xung quanh.
“Có những em chứng kiến bạn mình bị tổn thương nhưng lại im lặng, quay video hoặc coi đó là chuyện bình thường. Sự vô cảm ấy nguy hiểm bởi nó làm con người dần mất đi lòng trắc ẩn và trách nhiệm với cộng đồng. Tôi cho rằng giáo dục hôm nay không chỉ dừng ở việc dạy học sinh tránh xa bạo lực mà còn phải dạy các em biết đồng cảm, biết lên tiếng trước cái sai, biết bảo vệ bạn bè và lan tỏa những điều tích cực. Một môi trường học đường thực sự an toàn chỉ được xây dựng khi mỗi học sinh biết yêu thương, sẻ chia và không quay lưng trước nỗi đau của người khác”, thầy Quyết nhấn mạnh.
Biểu hiện của sự xói mòn lòng trắc ẩn
Tiến sĩ Vũ Việt Anh, Chuyên gia tâm lý học đường, Cố vấn giáo dục và phát triển con người, cũng cho rằng việc một nữ sinh bị nhóm bạn hội đồng ngay trong khuôn viên trường học, sau đó quay clip phát tán lên mạng xã hội không còn đơn thuần là một vụ xô xát. Đây là biểu hiện của sự xói mòn lòng trắc ẩn và sự lên ngôi, biểu hiện của lối sống lệch chuẩn trong một bộ phận giới trẻ hiện nay.
Vụ việc xảy ra chiều 19/5 tại khu vực nhà vệ sinh tầng 8, nhà đa năng Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1 là một ví dụ điển hình cho thấy bạo lực học đường đang chuyển dịch sang một trạng thái nguy hiểm hơn: Bạo lực mang tính triệt hạ nhân phẩm.
Hành vi túm tóc, đánh, tát liên tiếp vào em V.N.K của nhóm đối tượng Nguyễn Thị Lan Phương, Nguyễn Khánh L., Lê Dương Bảo Ngọc và Nguyễn Thanh H. không chỉ là phản ứng nóng giận tức thời. Dưới góc độ tâm lý học hành vi, đây là sự vận hành của “quyền lực nhóm” được thể hiện qua những biểu hiện:
– Khi tham gia vào một tập thể cùng hành động, cảm giác tội lỗi cá nhân của các đối tượng bị suy giảm đáng kể vì họ cảm thấy được hậu thuẫn bởi đám đông. Nạn nhân không còn được nhìn nhận như một con người cần được tôn trọng mà bị biến thành đối tượng để “trừng phạt” nhằm khẳng định vị thế.
Tôi cho rằng những hành vi này gây ra sự “xấu hổ cưỡng ép” (toxic shame), để lại dấu ấn lâu dài lên nhân cách của nạn nhân. Những vết thương thể chất có thể lành, nhưng tổn thương về lòng tự trọng và cảm giác an toàn của nạn nhân sẽ là một vết sẹo tâm lý lâu dài, đôi khi mất nhiều năm, thậm chí theo bám nạn nhân đến suốt cuộc đời cũng không thể chữa thể lành.
– Hội chứng quay clip và sự “vô cảm kỹ thuật số”: Điều khiến dư luận phẫn nộ nhất chính là hành vi dùng điện thoại ghi hình và phát tán clip lên mạng xã hội. Đây chính là biểu hiện của hội chứng vô cảm kỹ thuật số – nơi nỗi đau của đồng loại bị biến thành “nội dung giải trí” và công cụ để câu like, tăng tương tác. Trong một xã hội mà giá trị đôi khi bị lệch chuẩn, sự thành công, nổi tiếng được đo bằng lượt xem và lượt chia sẻ, một bộ phận thanh niên bắt đầu coi việc hạ nhục người khác là cách để gây chú ý. Việc phát tán clip khiến nạn nhân rơi vào tình trạng “tái tổn thương tâm lý” lặp đi lặp lại mỗi khi video xuất hiện trên không gian mạng.
Đây là hình thức bạo lực tinh thần cực kỳ nguy hiểm, có sức tàn phá dữ dội hơn cả những tương tác vật lý. Sự im lặng của những người chứng kiến hoặc việc dùng ống kính camera thay vì đôi tay can ngăn cho thấy một lỗ hổng lớn trong giáo dục nhân cách. Khi ranh giới giữa thế giới thực và ảo bị xóa nhòa, sự thấu cảm – nền tảng của nhân cách đang bị xói mòn bởi tốc độ lan truyền của công nghệ thông tin.
Tuy nhiên, cũng cần có một cái nhìn đa chiều về sự “vô cảm”. Đôi khi, việc các bạn trẻ đứng nhìn không hẳn là vì thờ ơ, mà là do phản ứng “đóng băng” (freeze) khi đối mặt với nguy hiểm bất ngờ do thiếu hụt kỹ năng ứng phó. Dù vậy, ranh giới giữa sự sợ hãi và sự vô cảm là rất mong manh nếu chúng ta không có ý thức về trách nhiệm xã hội của mình.
Vậy lời giải nào cho gốc rễ của sự vô cảm? Vụ việc tại Trường Cao đẳng nghề Việt – Xô số 1 là hồi chuông báo động về việc giáo dục cảm xúc (EQ) đang bị bỏ quên sau những bảng điểm. Nếu một sinh viên giỏi kiến thức nhưng xem nỗi đau của bạn mình là “chiến tích” để khoe khoang trên mạng, thì đó là thất bại đau đớn của giáo dục đạo đức.
Chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng: Với nhà trường cần xây dựng môi trường an toàn tâm lý, nơi sinh viên được trao quyền để hành động tích cực thay vì chỉ biết sợ hãi hay đứng nhìn. Với gia đình đừng chỉ hỏi con về bằng cấp hay điểm số. Hãy kết nối với cảm xúc của con, hỏi con có vui không, có đang cô đơn hay giận dữ điều gì không. Với giới trẻ, hãy nhớ rằng Internet có thể lưu giữ “dấu vết số” suốt đời. Một phút sai lầm để khẳng định “quyền lực ảo” có thể hủy hoại tương lai của chính các em và tước đi nhân phẩm của người khác.
Đặc biệt đối với các bạn sinh viên, những người sắp bước vào đời, việc xây dựng trí tuệ cảm xúc (EQ) và khả năng thấu cảm là quan trọng hơn bất kỳ tấm bằng loại giỏi nào Một xã hội văn minh không được đo bằng công nghệ hiện đại mà bằng việc con người biết dừng tay trước nỗi đau của đồng loại. Giáo dục phải là kiến tạo nhân cách, không phải chỉ là kỷ luật và trừng phạt.
Điều đáng lo hơn là sự vô cảm
Luật sư Hoàng Hà, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết đây là hành vi phải bị lên án rất nghiêm khắc. Bạo lực học đường trong trường hợp này không chỉ là đánh bạn. Đó là kiểu bạo lực mang tính triệt hạ, vừa tấn công thân thể, vừa cố ý hạ nhục nhân phẩm nạn nhân trước đám đông và trên mạng xã hội.
“Không chỉ vụ việc này mà nhiều vụ khác. Tôi thấy điều đáng lo hơn là sự vô cảm của chính người trong cuộc và những người chứng kiến. Khi một học sinh bị túm tóc, đánh, tát liên tiếp, phản ứng đúng phải là can ngăn, báo giáo viên, gọi bảo vệ hoặc công an. Nhưng thay vào đó là các em đứng xem, cổ vũ, quay clip rồi chia sẻ, góp phần kéo dài tổn thương của nạn nhân. Một cú đánh có thể kết thúc sau vài phút. Nhưng một đoạn clip bị phát tán có thể ám ảnh nạn nhân trong nhiều năm.
Dưới góc độ pháp luật, người trực tiếp đánh bạn có thể bị xử lý về hành vi xâm hại sức khỏe, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành theo Điều 134 Bộ luật Hình sự. Người quay và phát tán clip nhằm bêu riếu, làm nhục nạn nhân cũng có thể bị xử lý về hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm, trường hợp nghiêm trọng có thể bị xem xét theo Điều 155 Bộ luật Hình sự về tội làm nhục người khác. Nếu chưa đến mức hình sự thì vẫn có thể bị xử phạt hành chính và buộc bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự.
Nhà trường cũng không thể chỉ dừng ở kiểm điểm nội bộ. Vụ việc xảy ra trong môi trường giáo dục nên cần làm rõ trách nhiệm quản lý, giám sát, phòng ngừa bạo lực học đường. Kỷ luật học sinh vi phạm là cần thiết nhưng quan trọng hơn là phải thiết lập cơ chế phát hiện sớm mâu thuẫn, bảo vệ nạn nhân và giáo dục học sinh về giới hạn pháp lý khi sử dụng điện thoại, mạng xã hội”, luật sư Hoàng Hà bày tỏ.