Nhiều người dân vẫn cho rằng tiền đóng Bảo hiểm y tế (BHYT) là khoản “đã đóng là mất”. Tuy nhiên, theo quy định pháp luật hiện hành, có những trường hợp cụ thể người tham gia được nhận lại số tiền đã đóng nếu đáp ứng đủ điều kiện và hoàn thiện thủ tục theo quy định.
Việc chủ động nắm rõ quyền lợi hoàn trả này sẽ giúp người dân, người lao động và doanh nghiệp tránh bị thiệt thòi về mặt tài chính khi có sự thay đổi về đối tượng hoặc chính sách tham gia.
1. 4 trường hợp được hoàn trả tiền đóng BHYT
Căn cứ theo Luật BHYT và các hướng dẫn mới nhất từ cơ quan Bảo hiểm xã hội (BHXH), người tham gia được hoàn lại tiền đóng trong các tình huống sau:
Trường hợp 1 – Chuyển sang nhóm tham gia có thứ tự ưu tiên cao hơn: Áp dụng khi người dân đang tham gia BHYT ở một nhóm (ví dụ: BHYT hộ gia đình), sau đó được cấp thẻ mới thuộc nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn (ví dụ: BHYT do doanh nghiệp đóng, hoặc nhóm được ngân sách Nhà nước hỗ trợ/đóng toàn bộ) và đã báo giảm thẻ cũ. Số tiền hoàn lại tính từ thời điểm thẻ BHYT mới bắt đầu có giá trị sử dụng.
Trường hợp 2 – Được điều chỉnh tăng mức hỗ trợ đóng từ ngân sách Nhà nước: Khi Nhà nước ban hành quyết định tăng mức hỗ trợ đóng tiền BHYT cho nhóm đối tượng người tham gia đang thuộc diện, phần tiền chênh lệch đã đóng trước đó (tương ứng với thời gian thẻ chưa sử dụng) sẽ được hoàn trả, tính từ ngày quyết định điều chỉnh có hiệu lực.
Trường hợp 3 – Người tham gia qua đời trước khi thẻ có giá trị sử dụng: Đối với trường hợp này (thường gặp ở nhóm BHYT hộ gia đình), toàn bộ số tiền đã đóng tính từ thời điểm thẻ bắt đầu có hiệu lực sẽ được cơ quan BHXH hoàn trả lại cho thân nhân hợp pháp của người đã mất.
Trường hợp 4 – Đóng trùng BHYT: Theo Quyết định 595/QĐ-BHXH, nếu một người thuộc nhiều nhóm đối tượng dẫn đến việc đóng trùng tiền BHYT (như thay đổi công việc nhưng chưa kịp báo giảm thẻ cũ), cơ quan BHXH sẽ hoàn trả số tiền đóng trùng tương ứng với thời gian chưa sử dụng kể từ khi thẻ mới có hiệu lực.
Nguyên tắc tính mức tiền hoàn trả: Cơ quan BHXH chỉ hoàn lại phần tiền đóng tương ứng với thời gian thực tế mà thẻ BHYT chưa phát sinh giá trị sử dụng, dựa trên mốc thời gian thẻ mới hoặc quyết định điều chỉnh chính thức có hiệu lực.
2. Hướng dẫn thủ tục nhận tiền hoàn BHYT năm 2026
Theo Quyết định 896/QĐ-BHXH, người tham gia hoặc thân nhân có thể lựa chọn nộp hồ sơ qua hai kênh: trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc thông qua các tổ chức dịch vụ thu (đại lý thu), nhà trường.
2.1 Thủ tục do đóng trùng hoặc chuyển nhóm đối tượng
Người tham gia chuẩn bị và nộp hồ sơ theo một trong hai cách thức sau:
1. Kê khai thông tin:Bước 1.
Người tham gia tiến hành kê khai đầy đủ thông tin vào Tờ khai tham gia, điều chỉnh thông tin BHXH, BHYT (Mẫu TK1-TS).
2. Lựa chọn hình thức nộp hồ sơ:Bước 2.
-
Cách 1 (Qua Tổ chức dịch vụ thu/Nhà trường): Nộp Mẫu TK1-TS trực tiếp cho đơn vị thu. Đơn vị này sẽ lập Mẫu D03-TS và gửi hồ sơ điện tử/bưu chính đến cơ quan BHXH.
-
Cách 2 (Nộp trực tiếp): Người dân tự nộp Mẫu TK1-TS tại cơ quan BHXH nơi cư trú hoặc nơi quản lý thông qua hình thức trực tiếp, bưu điện hoặc cổng dịch vụ công điện tử.
3. Cơ quan BHXH giải quyết và trả kết quả:Bước 3.
Trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan BHXH sẽ ban hành Quyết định hoàn trả (Mẫu C16-TS) và chi trả lại khoản tiền tương ứng cho người dân.
2.2 Thủ tục hoàn tiền trong trường hợp người tham gia đã mất
Áp dụng cho thân nhân của người tham gia BHYT hộ gia đình qua đời trước khi thẻ có hiệu lực.
-
Hồ sơ cần chuẩn bị:
-
Tờ khai thông tin theo mẫu TK1-TS mới nhất.
-
Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử (nộp bản sao kèm bản chính để đối chiếu, hoặc bản chụp kèm bản chính để kiểm tra).
-
-
Phương thức nộp: Thân nhân đem nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH hoặc qua tổ chức dịch vụ thu nơi người quá cố đăng ký mua thẻ trước đó.
-
Thời hạn giải quyết: Tối đa 5 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan BHXH tiếp nhận đủ hồ sơ theo quy định.
Khi có bất kỳ sự thay đổi nào về việc chuyển nhóm đối tượng tham gia, thay đổi chính sách hỗ trợ từ địa phương hoặc xảy ra các tình huống đặc biệt nêu trên, người dân nên chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát lại quá trình đóng để thực hiện thủ tục rút tiền hoàn trả kịp thời, bảo đảm tối đa quyền lợi an sinh của bản thân và gia đình.
Theo https://ebh.vn/bao-hiem-y-te/truong-hop-nhan-lai-tien-dong-bao-hiem-y-te
Linh Linh
Theo Tạp chí Sở hữu trí tuệ & Sáng tạo (Đăng: 26/06/2026 | 15:16)