Trước tình hình bệnh, các chuyên gia đánh giá nguy cơ lây lan viêm não mô cầu trong môi trường học đường và tập thể đang hiện hữu, đòi hỏi giám sát chặt chẽ, nâng cao nhận thức cộng đồng.
Chuyên trang Đời sống & Pháp luật ngày 27/3/2026 đưa tin: “BV Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, BV Bạch Mai đồng loạt cảnh báo: Viêm màng não mô cầu đặc biệt nguy hiểm, có thể tử vong chỉ trong vài giờ”, nội dung cho biết:
Liên tiếp các ca viêm màng não mô cầu
Ngày 26/3, Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TPHCM (HCDC) thông tin ghi nhận một trường hợp não mô cầu là sinh viên 21 tuổi, chưa tiêm vắc xin trước đó.
Bệnh nhân khởi phát triệu chứng vào ngày 9/3, được nhập viện tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ngày 10/3 và chuyển sang Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM điều trị từ ngày 11/3. Sau quá trình điều trị tích cực, sức khỏe bệnh nhân ổn định và xuất viện ngày 19/3.
Bé gái 11 tuổi nhiễm não mô cầu được các bác sĩ cứu sống ngoạn mục – Ảnh: BV Bệnh Nhiệt đới TP.HCM
Trước đó, ngày 23/3, Khoa Cấp cứu – hồi sức tích cực – chống độc trẻ em, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, cho biết đã điều trị thành công cho bệnh nhi L.T.Y.V (11 tuổi) nhiễm não mô cầu trong tình trạng nguy kịch.
Bệnh nhi nhập viện với các triệu chứng điển hình của bệnh não mô cầu xâm lấn như: sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, kèm theo ban xuất huyết hoại tử dạng “bản đồ”.
Qua khai thác dịch tễ, bệnh nhi sinh sống tại Phú Quốc (An Giang) và có tiếp xúc gần với một bạn cùng lớp đã tử vong trước đó do nhiễm vi khuẩn này. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi nhiễm não mô cầu nhóm B, với biểu hiện nhiễm trùng huyết và viêm màng não mủ.
Diễn biến này cho thấy nguy cơ lây lan trong môi trường học đường và tập thể đang hiện hữu, đòi hỏi giám sát chặt chẽ và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Tại Hà Nội, vào hồi tháng 1/2026, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cũng tiếp nhận và điều trị cho 1 trường hợp bệnh nhân nhiễm não mô cầu.
Ngày 8/1 bệnh nhân có triệu chứng mệt mỏi, ớn lạnh, tự truyền dịch ở nhà không đỡ. Ngày 10/1 bệnh nhân sốt tăng, phát ban xuất huyết ở vùng cổ ngực, mệt nhiều, không đau đầu và được người nhà đưa vào nhập viện. Tiền sử bệnh nhân viêm gan B nhiều năm có điều trị, viêm loét, polyp dạ dày và gout mới phát hiện.
Ban xuất huyết trên cơ thể người bệnh – Ảnh: BV Bạch Mai
Bệnh nhân được chẩn đoán: Viêm màng não do não mô cầu – Theo dõi nhiễm khuẩn huyết – Xuất huyết tiêu hóa do loét thực quản – Giảm tiểu cầu/Viêm gan B mạn. May mắn, nhờ đến viện kịp thời nên sức khỏe của bệnh nhân đã ổn định.
Cảnh báo từ các chuyên gia
Nói về bệnh viêm màng não do não mô cầu, PGS.TS Đỗ Duy Cường – Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: Đây là bệnh do vi khuẩn gây dịch nguy hiểm nhóm B, Nesseiria meningitisis cư trú ở hầu họng gây ra, lây qua đường giọt bắn, thường xảy ra ở các khu vực đông dân cư như doanh trại quân đội, ký túc xá, khu tập thể, trường học…
Đối tượng mắc chủ yếu là người trẻ tuổi, những người chưa có miễn dịch, tiêm phòng. Tỷ lệ người mang trùng không triệu chứng dao động từ 5-20%, cao nhất ở lứa tuổi thanh thiếu niên (23,7%). Đây chính là “ổ chứa” âm thầm nhưng nguy hiểm, dễ dàng phát tán dịch nếu không có biện pháp phòng ngừa chủ động bởi thường có liên quan đến các hành vi nguy cơ như hút thuốc lá, hôn, tụ tập đông người, đi bar/pub… Mặt khác, những người này hoàn toàn không biết rằng họ đang mang trong mình mầm bệnh có thể gây tử vong cho người khác.
Bệnh thường diễn biến nhanh gây viêm màng não, nhiễm trùng huyết, nặng hơn gây suy đa tạng và có thể cướp đi mạng sống chỉ trong vòng 24 giờ nếu không được điều trị kịp thời. Bên cạnh đó, di chứng nặng nề vẫn tồn tại ở người khỏi bệnh như điếc, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn.
Kết quả soi có song cầu gram âm hình hạt cà phê dấu hiệu đặc trưng của vi khuẩn não mô cầu – Ảnh: BV Bạch Mai
Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó nhóm B, A, C, Y, W là nguyên nhân gây bệnh phổ biến nhất tại Việt Nam và trên thế giới. Vắc xin là giải pháp duy nhất và hiệu quả nhất để chủ động phòng bệnh.
Cũng liên quan đến vấn đề này, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM đưa ra khuyến cáo khẩn cấp đối với những người từng tiếp xúc gần với ca bệnh như người thân sống cùng nhà hoặc bạn học cùng lớp. Những đối tượng này cần thực hiện uống thuốc dự phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 đến 48 giờ.
Cụ thể, người lớn và trẻ em trên 12 tuổi có thể sử dụng một liều duy nhất 500mg Ciprofloxacin. Đối với trẻ nhỏ dưới 12 tuổi, liều dự phòng được khuyến nghị là 10mg Azithromycin trên mỗi kg cân nặng, và phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú cũng có thể sử dụng Azithromycin với liều duy nhất 500mg.
Song song với việc dùng thuốc, việc theo dõi sát sao các dấu hiệu như sốt, đau đầu hoặc nổi ban là vô cùng quan trọng để có thể đi khám và xử lý kịp thời, đồng thời người dân bắt buộc phải khai báo tiền sử tiếp xúc với nhân viên y tế.
Báo VOV đăng bài: “Viêm màng não mô cầu: Diễn tiến xấu nhanh, nguy cơ tử vong trong 24 giờ”, cho biết bệnh viêm màng não mô cầu đang âm thầm lan rộng tại nhiều tỉnh, thành với những ca bệnh diễn tiến cực nhanh. Chỉ trong vòng 24 giờ, người bệnh có thể rơi vào tình trạng nguy kịch. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây tử vong chỉ trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Biến chứng nặng nề
Điểm chung của các ca bệnh là diễn tiến xấu rất nhanh, có nhiều trường hợp không qua khỏi, mới nhất là một học sinh 11 tuổi ở Phú Quốc. Ngày 16/3, bệnh nhi Y. (11 tuổi, học sinh tiểu học ở đặc khu Phú Quốc) đã tử vong do bị bệnh viêm não mô cầu.
Khoa Cấp cứu – Hồi sức tích cực – Chống độc Trẻ em, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ Chí Minh cũng vừa điều trị thành công cho bệnh nhi L.T.Y.V, 11 tuổi, nhập viện trong tình trạng nguy kịch do nhiễm não mô cầu type B. Bệnh nhi này nhập viện với các triệu chứng điển hình của nhiễm não mô cầu như sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói và sự xuất hiện của các ban xuất huyết hình “bản đồ” đặc trưng với mảng da sậm màu, hoại tử ở trung tâm.
Theo thông tin từ hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, từ đầu năm 2026 đến nay, nước ta ghi nhận các trường hợp mắc bệnh viêm màng não mô cầu tại Hà Nội, Hà Tĩnh, Lào Cai, An Giang… Số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy nguy cơ bệnh đang gia tăng trở lại trong cộng đồng.
Bác sĩ Chuyên khoa II (BSCKII) Nguyễn Thị Kim Oanh, Phó Trưởng khoa Khoa Khám Chữa bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện Hữu Nghị cho biết, viêm màng não mô cầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính qua đường hô hấp, do vi khuẩn não mô cầu Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh xuất hiện tái phát trong năm, tuy nhiên, có thể thành dịch vào mùa thu, mùa đông và mùa xuân. Theo số liệu của Viện vệ sinh dịch tễ trung ương, tỷ lệ mắc là 2.3/100.000 dân.
Theo bác sĩ Oanh, rất khó phát hiện bệnh trong giai đoạn sớm vì triệu chứng giống với bệnh viêm màng não do nhiễm siêu vi thông thường. Triệu chứng của bệnh viêm màng não mô cầu xuất hiện đột ngột, bao gồm: Sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, rát họng, chảy nước mũi, buồn nôn, nôn, cứng cổ và gáy, toàn thân đau mỏi cơ khớp, có dấu hiệu sợ ánh sáng, có thể lơ mơ hoặc hôn mê, xuất hiện các ban xuất huyết đặc trưng sau 1 – 2 ngày sau sốt. Các vết ban lúc đầu dạng chấm, sau đó lan nhanh như hình bản đồ hay dạng bọng nước, kích thước 1 – 2mm đến vài centimet, xuất hiện đầu tiên ở chân, sau đó lan ra toàn cơ thể. Kích thước thay đổi dần từ vết nhỏ đến những mảng xuất huyết lớn làm bong và hoại tử da.
Bệnh não mô cầu có biến chứng nặng nề, là 1 trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất tại nước ta. Não mô cầu có thể dẫn đến tử vong hoặc tàn tật trong vòng 24 giờ. Điều đáng lo ngại là tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50%.
“Bệnh não mô cầu nếu được điều trị tốt và kịp thời, tỷ lệ khỏi bệnh có thể lên đến 95%. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện sớm, điều trị muộn, người bệnh phải đối mặt với nhiều di chứng sức khỏe lâu dài như cắt bỏ chi, ngón tay, ngón chân, tổn thương não, giảm thính lực, tổn thương thận, bị các vấn đề về tâm lý, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn”, bác sĩ Oanh cho hay.
Tiêm vắc-xin não mô cầu để giảm tỷ lệ tử vong
Theo BSCKII Nguyễn Thị Kim Oanh, bệnh não mô cầu có thời gian ủ bệnh trung bình khoảng 4 ngày (có thể từ 2 – 10 ngày). Bệnh lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp, chủ yếu qua việc tiếp xúc trực tiếp với nguồn bệnh do hít phải dịch tiết mũi, hầu, họng bắn ra từ người mang vi khuẩn (người bệnh và người lành mang trùng). Bệnh thường xảy ra ở nơi tập trung đông người. Ổ chứa của vi khuẩn não mô cầu trong tự nhiên là người. Bởi vậy, nguồn lây bệnh chủ yếu là bệnh nhân và người lành mang trùng.
Ở những địa phương có bệnh lưu hành, số người nhiễm não mô cầu mà không có triệu chứng lâm sàng chiếm 5 – 10%, là nguồn lây truyền rất quan trọng trong cộng đồng.
“Mọi người đều có cảm nhiễm với vi khuẩn não mô cầu nhưng tỷ lệ mắc bệnh có biểu hiện lâm sàng thấp và tỷ lệ mắc bệnh giảm dần theo lứa tuổi. Điều này đồng nghĩa rằng, trẻ em và thanh thiếu niên là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao nhất và cũng là nhóm có số người lành mang vi khuẩn nhiều nhất”, bác sĩ Oanh cho biết.
Về biện pháp dự phòng bệnh, bác sĩ Kim Oanh cho rằng, bệnh não mô cầu xâm lấn là mối nguy hiểm hiện hữu nhưng dễ bị bỏ qua. Việc triển khai chiến lược bảo vệ rộng bằng vắc-xin là bước đi mang tính quyết định để giảm tỷ lệ tử vong, ngăn chặn dịch và bảo vệ cộng đồng. Cần ưu tiên tiêm chủng cho hai nhóm có nguy cơ cao: Một là, trẻ em dưới 5 tuổi, đặc biệt là sơ sinh và nhũ nhi – đối tượng chưa có miễn dịch tự nhiên. Hai là, thanh thiếu niên – nhóm có tỷ lệ mang trùng cao nhất, đóng vai trò chính trong lây lan bệnh.
Theo bác sĩ Kim Oanh, cần cung cấp thông tin cần thiết về bệnh viêm màng não do não mô cầu, nhất là nơi có bệnh lưu hành, để người dân biết phát hiện bệnh sớm, cách ly và cộng tác với ngành y tế thực hiện phòng chống dịch trong cộng đồng. Bên cạnh đó, cần vệ sinh phòng bệnh. Nhà ở, nhà trẻ, lớp học phải thông thoáng, sạch sẽ và có đủ ánh sáng. Tại nơi có ổ dịch cũ, cần tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp sốt, viêm hầu họng để theo dõi. Nếu có điều kiện thì ngoáy họng bệnh nhân cũ và những người lân cận để xét nghiệm tìm người lành mang vi khuẩn não mô cầu.
“Cần theo dõi nghiêm ngặt những trường hợp có tiếp xúc người bệnh nhưng chưa được tiêm phòng vắc-xin não mô cầu. Dùng kháng sinh để dự phòng cho người tiếp xúc theo chỉ định của bác sĩ, người phục vụ bệnh nhân, người ra vào vùng dịch, người sống trong các tập thể, trường học… có nguy cơ bị lây truyền và cả những người lành mang vi khuẩn để phòng bệnh rộng rãi trong vùng dịch”, BSCKII Nguyễn Thị Kim Oanh khuyến cáo.