Phát hiện này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lây truyền bệnh từ động vật sang người qua thực phẩm truyền thống.
Các bác sĩ Bangladesh vừa phát hiện một loại virus do dơi mang có thể gây bệnh nặng ở người, với triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với virus Nipah – một mầm bệnh nguy hiểm do dơi truyền đã được biết đến từ lâu. Theo đó, Pteropine orthoreovirus (PRV) là tác nhân gây bệnh ở 5 bệnh nhân tại Bangladesh.
Bệnh nhân nhập viện với các biểu hiện điển hình từng thấy ở Nipah như sốt, khó thở, nôn mửa, mệt mỏi và triệu chứng thần kinh. Tuy nhiên, xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đã loại trừ Nipah, buộc giới chuyên môn phải tìm nguyên nhân khác.
Virus “ẩn” sau các triệu chứng quen thuộc
Phân tích di truyền chuyên sâu trên các mẫu ngoáy họng lưu trữ cho thấy vật liệu di truyền của PRV hiện diện trong bệnh phẩm. Các nhà nghiên cứu không phát hiện nguyên nhân virus hay vi khuẩn nào khác trong mẫu, củng cố mối liên hệ giữa PRV và bệnh.
Nghiên cứu qua đó bổ sung PRV vào danh sách các virus do dơi truyền có khả năng gây bệnh cho người tại Bangladesh – quốc gia vốn đã ghi nhận nhiều đợt bùng phát bệnh lây từ động vật.
Điểm chung đáng chú ý là cả 5 bệnh nhân đều uống nhựa chà là tươi ngay trước khi phát bệnh. Dơi ăn quả thường tiếp cận các dụng cụ hứng nhựa, để lại nước bọt hoặc chất thải. Điều này tạo điều kiện để virus xâm nhập trực tiếp vào nguồn thực phẩm của con người.
Nghiên cứu bổ sung do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ hỗ trợ cũng phát hiện các chủng PRV liên quan chặt chẽ ở dơi sống gần khu vực cư trú của bệnh nhân dọc lưu vực sông Padma, củng cố giả thuyết dơi là nguồn lây.
Dơi – vật chủ của nhiều virus nguy hiểm
Dơi ăn quả được coi là vật chủ tự nhiên của nhiều loại virus mà bản thân chúng không biểu hiện bệnh. Virus dại, Nipah, Hendra, Marburg và các virus liên quan SARS đều có nguồn gốc từ quần thể dơi.
PRV thuộc họ Orthoreovirus. Một virus cùng nhóm, Nelson Bay virus, từng được phát hiện tại Australia từ cuối những năm 1960. PRV có bộ gene gồm 10 đoạn riêng biệt, cho phép các chủng virus tái tổ hợp khi cùng nhiễm trong một vật chủ – quá trình có thể làm thay đổi khả năng lây lan hoặc mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Khả năng bay xa của dơi giúp các chủng virus di chuyển giữa nhiều khu vực, làm tăng cơ hội trao đổi vật liệu di truyền.
.png)
Tiến sĩ Nischay Mishra, Phó giáo sư dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Mailman (Đại học Columbia), nhận định nguy cơ bệnh liên quan đến việc uống nhựa chà là tươi “không chỉ giới hạn ở virus Nipah”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của các chương trình giám sát phổ rộng để phát hiện sớm virus mới nổi từ dơi.
Biểu hiện bệnh nặng, có ca tử vong
Hồ sơ bệnh viện cho thấy cả 5 bệnh nhân đều diễn biến nặng. Bốn người được chẩn đoán viêm não – tình trạng viêm ở não có thể đe dọa tính mạng. Một trẻ em bị co giật do sốt.
Các triệu chứng ghi nhận gồm lú lẫn, khó thở, rối loạn vận động và giảm mức độ tỉnh táo. Theo dõi sau nhiều tháng cho thấy kết quả khác nhau: có người hồi phục hoàn toàn, song cũng có bệnh nhân còn yếu, lú lẫn hoặc khó thở kéo dài. Một bệnh nhân sau đó tử vong do tình trạng thần kinh xấu đi.
Trước đây, các ca nhiễm PRV ghi nhận ở Malaysia và Indonesia thường chỉ gây bệnh hô hấp nhẹ. Mức độ nghiêm trọng hơn tại Bangladesh làm dấy lên khả năng còn nhiều ca nhiễm chưa được phát hiện trong cộng đồng.
Bài học cho y tế công cộng
Nhựa chà là tươi là thực phẩm truyền thống quan trọng vào mùa đông tại Bangladesh. Tuy nhiên, việc dơi tiếp cận các dụng cụ thu nhựa tạo ra nguy cơ lây truyền virus lặp đi lặp lại.
Giới chuyên môn cảnh báo các chương trình giám sát chỉ tập trung vào virus Nipah có thể bỏ sót những mầm bệnh nguy hiểm khác. Mở rộng xét nghiệm, cải thiện phương thức thu nhựa an toàn và nâng cao nhận thức cộng đồng về virus mới nổi từ dơi được coi là các biện pháp cần thiết.
PRV vì vậy được xem là lời cảnh báo rằng những triệu chứng quen thuộc có thể che giấu các mối đe dọa mới đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí khoa học Emerging Infectious Diseases.